Ông Nguyễn Quốc Toản, Phó trưởng Phòng Giám sát quản lí- Cục Hải quan TP.HCM cho biết, theo quy định đối với hàng phải kiểm tra chất lượng, trong đó có thực phẩm, cho phép DN được đăng ký trước, kiểm tra sau. Có nghĩa là khi DN nộp Giấy đăng kí kiểm tra chất lượng của cơ quan chuyên ngành thì cơ quan Hải quan cho đăng ký tờ khai, tạm thời thông quan hàng hóa để DN mang hàng về kho riêng bảo quản, sau đó mới thực hiện kiểm tra chất lượng sản phẩm.

Trước khi thông quan hàng hóa, DN phải kí giấy cam kết giữ hàng trong kho, chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc thất thoát, mất mát trong quá trình chờ kết quả kiểm tra chất lượng. Khi có kết quả kiểm tra chất lượng, DN phải có trách nhiệm nộp kết quả này cho cơ quan Hải quan trong vòng 30 ngày. Thế nhưng, trên thực tế, nhiều trường hợp DN không thực hiện theo đúng quy định này. 

Thời gian qua, Cục Hải quan TP.HCM liên tục phát hiện nhiều trường hợp vi phạm. Sau khi tạm giải tỏa hàng hóa, DN đem hàng về kho riêng bảo quản, nhưng lại tự ý đưa hàng hóa ra thị trường tiêu thụ.

Đến khi có kết quả của cơ quan kiểm tra kết luận hàng NK không đạt chất lượng, cơ quan Hải quan yêu cầu DN xuất trình hàng hóa để kiểm tra, DN mới thừa nhận đã bán hết số hàng NK này, bất chấp pháp luật và coi thường sức khỏe của người tiêu dùng. 

Theo Phó Chi cục trưởng Chi cục Hải quan cảng Sài Gòn khu vực 1 Nguyễn Thị Bông, sau khi cơ quan Hải quan tạm thông quan lô hàng theo giấy đăng kí kiểm tra chất lượng thực phẩm từ cơ quan chuyên ngành, đã có nhiều trường hợp DN cố tình không nộp kết quả đăng kí kiểm tra chất lượng cho cơ quan Hải quan, mặc dù công chức Hải quan nhắc nhở thường xuyên.

Việc này vừa gây khó khăn cho công tác quản lí của cơ quan Hải quan trong việc hoàn tất, lưu giữ hồ sơ, vừa không đảm bảo công tác quản lí chặt chẽ đối với thực phẩm NK, bởi vì không kiểm soát được chất lượng của lô hàng có đạt kết quả theo quy định hay không.

Theo Cục Hải quan TP.HCM, kẽ hở ở đây chính là quy trình đăng kí kiểm tra chất lượng còn quá thông thoáng và mức phạt đối với các DN vi phạm còn rất thấp, không có tính răn đe nên DN nhờn thuốc, coi thường quy định của pháp luật.

Theo GS-TS Phạm Xuân Đà, Viện Kiểm nghiệm An toàn Vệ sinh thực phẩm, Bộ Y tế, trên thực tế, rất nhiều DN khi NK hàng thực phẩm cũng thực hiện đăng ký kiểm định với Viện để lấy giấy này đi làm thủ tục thông quan lô hàng tại cảng, nhưng ngay sau khi hàng được thông quan thì lại liên lạc ngay với Viện Kiểm nghiệm An toàn Vệ sinh thực phẩm để yêu cầu hủy đăng ký kiểm định.

Trong 11 tháng năm 2011 đã có 179 DN đăng ký kiểm định rồi sau đó lại báo hủy như vậy. Những trường hợp này chắc chắn tránh việc công bố chất lượng sản phẩm, đưa sản phẩm không đạt chất lượng ra thị trường tiêu thụ.

Để hạn chế tình trạng DN NK mặt hàng thực phẩm chưa hoàn thành thủ tục hải quan, đưa hàng kém chất lượng ra thị trường tiêu thụ, Phó Chi cục trưởng Nguyễn Thị Bông kiến nghị, nên chăng khi cơ quan kiểm tra chất lượng ra kết quả giám định một mặt gửi kết quả cho DN, nhưng đồng thời gửi cho cơ quan Hải quan một bản.

Có như vậy, đối với những lô hàng NK không đạt chất lượng, cơ quan Hải quan mới có cơ sở xử lí ngăn chặn. Ngoài ra, theo ông Nguyễn Quốc Toản, cần sửa đổi quy trình kiểm tra chất lượng hàng hóa, đặc biệt là mặt thực phẩm, đảm bảo sau khi có giấy chứng nhận đạt chất lượng hàng NK mới cho thông quan lô hàng.

Tuy nhiên, ông Hoàng Lâm, Phó giám đốc Trung tâm tiêu chuẩn đo lường chất lượng 3 (Trung tâm 3) cho rằng, theo quy định thì cơ quan kiểm tra chỉ gửi thông báo kết quả cho DN, không có quy định phải gửi cho cơ quan Hải quan.

Chính vì thế, nếu cơ quan giám định thực hiện gửi kết quả cho cơ quan Hải quan như đề xuất thì lại làm sai quy trình. Có thể, trong thời gian tới, khi Cục Hải quan và Trung tâm 3 kết nối thông tin với nhau qua mạng thì các thông tin giám định hàng hóa sẽ được chia sẻ trên nguyên tắc trao đổi nghiệp vụ. 

Trước thực tế nêu trên, cơ quan chức năng cần sớm có biện pháp ngăn chặn, xử lí nghiêm những DN coi thường pháp luật, coi thường sức khỏe của người tiêu dùng.       

Chí Hiếu