Tái cấu trúc DNNN: Phải có cách làm mới và quyết liệt hơn

Với vai trò chủ đạo, kinh tế Nhà nước thông qua các tập đoàn, tổng công ty Nhà nước đã bước đầu thể hiện sức mạnh cạnh tranh trên thị trường. Một số DN hoạt động kinh doanh hiệu quả, tạo sự ảnh hưởng, chi phối và lan tỏa đến đời sống xã hội.

Tuy nhiên, trên thực tế kết quả hoạt động sản xuất, kinh doanh của nhiều tập đoàn, tổng công ty Nhà nước chưa hiệu quả, chưa tương xứng với kỳ vọng của Đảng, Nhà nước và nhân dân. Phần lớn các DNNN được ưu ái hoạt động trong các lĩnh vực độc quyền trọng yếu của nền kinh tế như dầu khí, điện lực, xi măng, sắt thép, khai khoáng… nhưng hiệu quả sinh lợi thấp.

Bên cạnh đó, một số tập đoàn, tổng công ty đua nhau mở rộng ngành nghề, đầu tư tràn lan vào những ngành không thuộc lĩnh vực của mình như bất động sản, ngân hàng, chứng khoán… tìm kiếm lợi nhuận. Không ít DN có dấu hiệu không minh bạch trong kinh doanh, không nắm được số lỗ, lãi thực của DN.

Tính đến cuối năm 2010, có 1.207 DNNN là công ty TNHH một thành viên. 1.900 DNNN có cổ phần chi phối.

Vốn và tài sản Nhà nước đầu tư tại khu vực DNNN chủ yếu tập trung ở các tập đoàn, tổng công ty Nhà nước.

Đến năm 2011, các tập đoàn kinh tế, tổng công ty Nhà nước có tổng giá trị tài sản khoảng 1.500 nghìn tỷ đồng.

Các DNNN hoạt động trong ngành công nghiệp chế biến, sản xuất phân phối điện, khí đốt và nước, vận tải, kho bãi, thông tin liên lạc, khai thác mỏ và tài chính, tín dụng đang nắm giữ khoảng 80% tổng nguồn vốn của khu vực DNNN.

Trước thực tế đó, tái cấu trúc DNNN đang là một chủ trương và nhiệm vụ cấp bách nhằm đem lại sự thay đổi tích cực, tăng cường vai trò của các DNNN nâng cao hiệu quả kinh doanh, phát triển bền vững, dẫn dắt nền kinh tế và đủ sức cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập quốc tế hiện nay.

Phát biểu tại hội thảo, TS. Võ Trí Thành, chuyên gia kinh tế cho rằng, vấn đề cải cách, đổi mới DNNN chúng ta đã thực hiện hơn 20 năm nay, nhưng cho đến nay bước vào một giai đoạn khó khăn hơn rất nhiều. Ngay trong nền tảng lý luận, vẫn còn tranh cãi giữa vai trò của DNNN, một bên là định hướng lợi nhuận, một bên là công cụ để ổn định kinh tế vĩ mô. Cho nên trong thời gian tới cần phải có những nhìn nhận, đánh giá cụ thể về vấn đề này.

TS. Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế đề xuất, cần thay đổi tư duy trong tái cấu trúc DNNN mà cụ thể là thay đổi tư duy trong quản lý, thay đổi nhận thức về vai trò của DNNN, từ đó xác định mục tiêu và nội dung của tái cấu trúc. Quan trọng hơn, có đại biểu đề cập, vấn đề tái cấu trúc DNNN không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn là vấn đề mang tính tư tưởng, chính trị, xã hội và tâm lý. Để thực hiện được phải có cách làm mới, lộ trình thời gian quyết liệt và thực chất. Muốn đạt được mục tiêu phải bắt đúng bệnh và phân định rõ chức năng của DNNN, chứ không đơn thuần theo kiểu phong trào.

Nhiều giải pháp được đưa ra như: Kiên quyết sắp xếp các tập đoàn, tổng công ty Nhà nước hoạt động không hiệu quả, làm ăn thua lỗ kéo dài, chấn chỉnh tình trạng tập đoàn, tổng công ty mở rộng ngành nghề; Áp dụng bình đẳng về mọi mặt trên hiệu quả kinh doanh ngang với công ty tư nhân là rất cần thiết và cũng là biện pháp chống quan liêu, tham nhũng; Sắp xếp, cổ phần hóa các DNNN phải trên cơ sở nguyên tắc của thị trường.

Khi tái cấu trúc phải tách rời nghĩa vụ xã hội với lợi nhuận kinh doanh. Ngoài ra, cũng cần nhanh chóng hoàn chỉnh hệ thống các thể chế pháp lý, không tạo đặc quyền, đặc lợi cho các DNNN; DNNN chỉ tập trung vào những sản phẩm chiến lược chủ yếu và nên buông những lĩnh vực mà kinh tế tư nhân làm tốt hơn, đồng thời thực hiện nghiêm quy trình minh bạch hóa thông tin liên quan đến hoạt động của DNNN…

Minh Anh