Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, tăng trưởng XK 5 tháng đầu năm 2012 của Việt Nam tăng 24,1% so với cùng kì năm trước. Ông có đánh giá như thế nào về kết quả này?

Trong bối cảnh thị trường thế giới đang gặp nhiều khó khăn thì đây là một kết quả đáng mừng. Tốc độ tăng trưởng XK này cũng là tín hiệu rất tốt để chúng ta tiếp tục duy trì trong những tháng tiếp theo. Ở đây, chúng ta phải thấy rằng thị trường châu Âu năm nay cực kì khó khăn do vấn đề khủng hoảng nợ công.

Vì thế lĩnh vực XK vẫn đang đối mặt với những thách thức lớn khi thị trường truyền thống bị thu hẹp, trong khi sức ép cạnh tranh ngày một khốc liệt. Thế nhưng có một tín hiệu đáng mừng cho lĩnh vực XK của Việt Nam. Đó là nền kinh tế Mỹ đang có dấu hiệu phục hồi, điều đó sẽ giúp cho các DN Việt Nam tiếp tục tiếp cận thị trường đầy tiềm năng này.

Tuy nhiên các DN Việt Nam cần phải ý thức rằng, bắt đầu từ năm nay, thị trường Mỹ tăng cường kiểm tra kiểm soát và dùng hàng rào thương mại, hàng rào kĩ thuật để kiểm soát chặt chẽ hơn, đặc biệt là vấn đề an toàn vệ sinh thực phẩm. Chắc chắn họ sẽ làm mạnh hơn cho nên DN Việt Nam cần lưu ý đến điều này trong quá trình XK hàng hóa vào thị trường Mỹ.

Trong 5 tháng đầu năm 2012, khu vực FDI tăng trưởng XK tới 36,9% trong khi khu vực kinh tế trong nước chỉ tăng có 8,4%. Vậy DN FDI có những ưu thế gì so với DN trong nước mà tốc độ tăng trưởng XK ấn tượng như vậy, thưa ông?

Trước hết phải nhìn nhận rằng, DN FDI là một trong năm thành phần kinh tế của Việt Nam. Vì vậy chúng ta không cần lo ngại việc DN FDI tăng trưởng nhiều, bởi vì sự tăng trưởng ấy cũng đóng góp quan trọng vào tốc độ tăng trưởng kinh tế chung của đất nước. Tuy nhiên chúng ta lại đáng lo ngại ở chỗ XK của khu vực DN 100% vốn trong nước tăng trưởng chậm. Điều này thể hiện sức khỏe của DN XK trong nước đã quá yếu. Nó yếu hơn DN FDI ở các lí do sau:

Với kim ngạch XK hàng dệt may tăng trưởng 7,7% trong 5 tháng đầu năm năm 2012, trong khi điện thoại và phụ kiện di động tăng trưởng 110,9% so với cùng kỳ, điện thoại di động và phụ kiện dự kiến sẽ trở thành mặt hàng XK lớn nhất của Việt Nam trong năm 2013. Ngoài ra, Việt Nam ngày càng vươn lên trong vai trò XK hàng điện và điện tử trong bối cảnh cả khu vực Đông Á hoạt động giảm sút trong lĩnh vực này. Đặc biệt, XK máy tính và máy văn phòng của cả khu vực tăng trưởng rất ít, chỉ đạt mức 2,4% theo giá trị danh nghĩa trong năm 2011 so với mức tăng trưởng của Việt Nam vào khoảng 30%.  (Theo nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới)

Thứ nhất, DN FDI không phải vay lãi suất quá cao, còn DN Việt Nam suốt thời gian dài phải chịu mức lãi suất ngân hàng lên đến trên 18%/năm. Đây là rào cản rất lớn làm hạn chế hoạt động sản xuất kinh doanh cũng như sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam.

Thứ hai, trong bối cảnh kinh tế thế giới khó khăn như hiện nay, DN nào có được bạn hàng thân thiết, có mối quan hệ chặt chẽ mới có hy vọng bán được hàng. Tất nhiên về điểm này DN FDI lại có ưu thế hơn các DN Việt Nam. DN FDI tiêu thụ hàng hóa thông qua hệ thống phân phối rộng khắp, thông qua công ty mẹ, qua các bạn hàng trên khắp thế giới cho nên họ có thể bán được hàng tốt hơn.

Thứ ba, nhìn chung các DN FDI vẫn có ưu thế hơn hẳn DN Việt Nam về công nghệ, họ sở hữu công nghệ kĩ thuật khá hơn, trình độ quản trị cao hơn các DN trong nước. Các DN FDI cũng biết cách quản lí rủi ro tốt hơn. Dù DN 100% vốn trong nước luôn luôn nghĩ đến việc mở rộng sản xuất kinh doanh, tiến lên phía trước, nhưng DN lại chưa quan tâm đúng mức đến vấn đề quản trị rủi ro trong hoạt động sản xuất kinh doanh.

Chúng ta cũng phải thấy thêm một vấn đề nữa, đó là gần đây các DN FDI tăng cường XK các mặt hàng giá trị gia tăng cao như điện thoại của Samsung, chip của Intel, và một số mặt hàng chất lượng cao khác như điện tử, máy tính, linh kiện... 

Số liệu của Tổng cục Thống kê cho thấy: Trong 5 tháng đầu năm 2012, kim ngạch một số mặt hàng XK có giá trị gia tăng cao như điện thoại, điện tử, máy tính và linh kiện luôn đứng hàng đầu. Cụ thể 5 tháng đầu năm, XK điện thoại các loại và linh kiện đạt 3,7 tỷ USD, tăng 110,9% so với cùng kỳ năm trước; điện tử, máy tính và linh kiện đạt 2,7 tỷ USD, tăng 99,3%...

Đó là điều đáng mừng. Điều này cũng đặt ra vấn đề là chúng ta cần cố gắng tạo điều kiện thuận lợi để DN FDI mở rộng thêm hoạt động sản xuất, tăng cường XK. Tuy nhiên, chúng ta cũng phải lưu ý đến việc làm sao để các DN 100% vốn trong nước đổi mới công nghệ, giảm thiểu được các khó khăn, khiếm khuyết, yếu kém đang tồn tại.

Trong bối cảnh khó khăn như hiện nay, các DN XK nội có thể học hỏi điều gì từ kết quả sản xuất kinh doanh khả quan của DN FDI, thưa ông?

Khi đón nhận dòng vốn đầu tư của các DN FDI vào Việt Nam, ngoài việc chúng ta có vốn, công nghệ, thì chúng ta còn học hỏi DN FDI trong việc tổ chức sản xuất, xúc tiến thương mại, quản lí rủi ro và cải thiện hệ thống phân phối của mình. Tuy nhiên, DN trong nước cần làm thế nào để gắn kết với hoạt động của các DN FDI.

Chẳng hạn khi xuất hiện một DN FDI ở một địa phương, một lĩnh vực hay một ngành nào đó, lập tức các DN Việt Nam cần phải tiếp cận để có thể cung cấp đầu vào hoặc sản phẩm cho các DN FDI. Qua đó, chúng ta sẽ tiêu thụ được hàng hóa và có thể học kinh nghiệm sản xuất kinh doanh. Ví dụ với Metro, khi họ vào Việt Nam, ngoài việc học hỏi cách xây dựng hệ thống phân phối hàng hóa hiện đại, thông qua hoạt động phân phối của họ, các DN của Việt Nam có thể học được các kinh  nghiệm về vấn đề an toàn vệ sinh thực phẩm, đóng gói, quá trình vận chuyển, bảo quản hàng hóa...

Xin cảm ơn ông!

Lương Bằng (thực hiện)