Thưa Thứ trưởng, yêu cầu tiếp tục thực hiện đổi mới cơ chế quản lý đối với các đơn vị sự nghiệp công có thể nói là hết sức bức thiết trong thời điểm hiện nay. Bộ Tài chính cũng coi đây là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong năm 2012. Nhìn lại những nỗ lực trong thời gian qua, Thứ trưởng có thể cho biết một số kết quả nổi bật về vấn đề này?

Những năm qua, cơ chế chính sách của Nhà nước đối với lĩnh vực sự nghiệp công đã từng bước đổi mới. Chính phủ đã ban hành các quy định về cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính đối với các đơn vị sự nghiệp công lập, cũng như các cơ chế chính sách khuyến khích phát triển xã hội hóa một số loại hình dịch vụ sự nghiệp công... Cùng với việc đổi mới cơ chế chính sách, Nhà nước đã ưu tiên dành nguồn vốn cho phát triển cung cấp các dịch vụ sự nghiệp công. Giai đoạn 2001 - 2010: Tổng nguồn vốn dành cho lĩnh vực y tế đạt 280.705 tỷ đồng, chiếm 2,7% GDP; nguồn vốn dành cho giáo dục, đào tạo đạt 603.870 tỷ đồng, chiếm tỷ lệ trên 20% tổng chi NSNN từ năm 2008.

Thực hiện chế độ tự chủ về tài chính, đến năm 2010 theo báo cáo chưa đầy đủ, có 24.965 đơn vị sự nghiệp công lập được giao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tài chính; trong đó có 795 đơn vị sự nghiệp công lập tự đảm bảo chi phí hoạt động thường xuyên chiếm 3,1% tổng số đơn vị sự nghiệp, 10.019 đơn vị sự nghiệp công lập đảm bảo một phần chi phí hoạt động thường xuyên, chiếm 40,2% tổng số đơn vị sự nghiệp và 14.151 đơn vị sự nghiệp công lập do NSNN đảm bảo toàn bộ chi phí hoạt động, chiếm 56,7%.

Qua thực tế triển khai cho thấy việc thực hiện cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm theo Nghị định 43/2006/NĐ-CP của Chính phủ là đúng hướng và đạt nhiều kết quả nổi bật. Cụ thể, đã từng bước giảm bớt sự can thiệp của cơ quan quản lý Nhà nước đối với đơn vị sự nghiệp công lập; tạo điều kiện cho đơn vị sự nghiệp công lập thực hiện việc kiểm soát chi tiêu nội bộ, phát huy tính dân chủ, chủ động, sáng tạo của người lao động; tạo quyền tự chủ, chủ động cho đơn vị trong việc quản lý chi tiêu tài chính...

Số lượng đơn vị sự nghiệp công lập tự chủ về tài chính hiện còn rất khiêm tốn (3,1%). Như vậy, gánh nặng dồn lên “vai” NSNN vẫn còn quá lớn. Vậy đâu là nguyên nhân của tồn tại này, thưa Thứ trưởng?

Thực tế hiện nay các đơn vị sự nghiệp công lập chủ yếu do NSNN đảm bảo một phần hoặc toàn bộ kinh phí hoạt động. Đối với cơ quan bộ, ngành Trung ương, trong tổng số 740 đơn vị sự nghiệp công lập được giao quyền tự chủ tự chịu trách nhiệm về tài chính, có 207 đơn vị sự nghiệp công lập tự đảm bảo chi phí hoạt động thường xuyên (chiếm 28%), 461 đơn vị đảm bảo một phần chi phí hoạt động thường xuyên (chiếm 62,3%) và 72 đơn vị sự nghiệp công lập do NSNN đảm bảo toàn bộ chi phí hoạt động chiếm 9,7%. Trong khi đó, đối với các cơ quan địa phương, có 14.079 đơn vị sự nghiệp công lập do NSNN đảm bảo toàn bộ chi phí hoạt động (chiếm 58,2%).

Nguyên nhân là do hệ thống cơ chế chính sách về quản lý và phương thức hoạt động của các đơn vị cung cấp dịch vụ sự nghiệp công lập chưa được đổi mới đồng bộ; tiêu chí kết hợp việc đánh giá kết quả sử dụng kinh phí với kết quả thực hiện nhiệm vụ và chất lượng hoạt động sự nghiệp công khi giao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm chưa có hoặc có nhưng chưa cụ thể. Bên cạnh đó, một số chính sách là tiền đề, điều kiện quan trọng của việc giao quyền tự chủ cho đơn vị sự nghiệp công lập (như hệ thống định mức kinh tế kỹ thuật của từng ngành, lĩnh vực sự nghiệp, chính sách viện phí, học phí) còn chậm được ban hành, sửa đổi, bổ sung hoàn thiện. Một số đơn vị sự nghiệp còn tư tưởng trông chờ, ỷ lại vào Nhà nước, vào cơ quan cấp trên, chưa thực sự chủ động, sáng tạo trong thực hiện nhiệm vụ.

Có ý kiến cho rằng, một trong số những nguyên nhân kéo chậm việc giao quyền tự chủ tài chính cho các đơn vị sự nghiệp công lập đó là do cơ chế, trong khi lỗi này lại cần sự vào cuộc đồng bộ của nhiều bộ, ngành. Thứ trưởng đánh giá về vấn đề này như thế nào?

Có thể nói, cơ chế quản lý và phương thức hoạt động của các đơn vị cung cấp dịch vụ sự nghiệp công lập chưa được đổi mới đồng bộ, các đơn vị sự nghiệp công lập chưa đủ điều kiện và chưa thực sự được giao và thực hiện quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về nhiệm vụ, tổ chức bộ máy và biên chế, tài chính, dẫn đến chất lượng và hiệu quả cung ứng các dịch vụ sự nghiệp chưa tốt, chưa đáp ứng các nhu cầu và đòi hỏi ngày càng cao của xã hội. Hệ thống các tiêu chuẩn, định mức kinh tế kỹ thuật làm cơ sở để các đơn vị sự nghiệp công lập thực hiện chưa đồng bộ, chậm sửa đổi như: Định mức giờ giảng, định mức biên chế theo lĩnh vực, theo ngành, nghề, các định mức kinh tế - kỹ thuật của một số lĩnh vực kinh tế... đã làm hạn chế tính tự chủ tài chính đối với đơn vị sự nghiệp.

Bên cạnh đó, nhiều chính sách là tiền đề, điều kiện quan trọng của việc giao quyền tự chủ đối với đơn vị sự nghiệp công lập chậm được sửa đổi, bổ sung, chẳng hạn như chế độ thu học phí ban hành từ năm 1998 nay mới điều chỉnh một phần, còn thấp so với chi phí đào tạo cần thiết của cơ sở giáo dục đào tạo... Do đó, để việc thực hiện chính sách tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tài chính của các đơn vị sự nghiệp công lập theo đúng lộ trình, các cơ quan quản lý Nhà nước cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp, từ các cơ chế chính sách phục vụ đổi mới phương thức hoạt động đến xác định tính giá dịch vụ công đầy đủ theo lộ trình thực hiện khuyến khích xã hội hoá một số loại hình dịch vụ sự nghiệp công nhằm động viên, thu hút các nguồn lực hình thành và phát triển hệ thống các cơ sở cung ứng dịch vụ sự nghiệp ngoài công lập.

Việc hoàn thiện cơ chế tài chính đối với các đơn vị sự nghiệp công lập có thể coi là yêu cầu tiên quyết để giao quyền tự chủ cho các đơn vị sự nghiệp công lập. Thứ trưởng có thể cho biết một số giải pháp ưu tiên trước mắt của Bộ Tài chính?

Để đổi mới chính sách và phương thức quản lý tài chính, sẽ tiếp tục thực hiện đổi mới cơ chế tài chính đối với nhóm các đơn vị sự nghiệp công lập cung cấp các dịch vụ sự nghiệp công có khả năng xã hội hoá cao, tự đảm bảo toàn bộ chi phí hoạt động (các trường đại học, dạy nghề, bệnh viện…) theo hướng: Giao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm đồng bộ cả về tổ chức thực hiện nhiệm vụ, nhân lực, tài chính, tài sản khi cung cấp dịch vụ gắn với nhu cầu của xã hội, được quyết định thu giá dịch vụ trên cơ sở khung giá tính đủ các chi phí hợp lý, đúng pháp luật do cấp có thẩm quyền ban hành; được Nhà nước giao vốn, xác định giá trị tài sản để giao cho đơn vị quản lý theo cơ chế giao vốn cho DN; được quyền quyết định việc huy động vốn, sử dụng vốn, tài sản gắn với nhiệm vụ được giao theo quy định để mở rộng việc cung cấp dịch vụ sự nghiệp công, tự quyết định số người làm việc và trả lương trên cơ sở thang bảng lương của Nhà nước và hiệu quả, chất lượng công việc.

Được biết, Bộ Tài chính đã có lộ trình cụ thể để triển khai thực hiện Đề án “Đổi mới cơ chế hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập, đẩy mạnh xã hội hóa một số loại hình dịch vụ sự nghiệp công”. Xin Thứ trưởng cho biết một số vấn đề cơ bản Bộ Tài chính sẽ tập trung thực hiện về vấn đề này?

Ngày 6-3-2012, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 272/QĐ-TTg thành lập Ban Chỉ đạo Nhà nước về đổi mới cơ chế hoạt động của các đơn vị sự nghiệp. Để thúc đẩy việc thực hiện đổi mới cơ chế hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công, trong năm 2012, Bộ Tài chính tập trung hoàn thiện thể chế, bảo đảm đồng bộ về các chính sách nhằm thực hiện đổi mới cơ chế hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công. Trong đó, Bộ Tài chính sẽ chủ trì tổng hợp, đánh giá tình hình triển khai thực hiện chính sách đấu thầu, đặt hàng giao nhiệm vụ cung cấp một số dịch vụ sự nghiệp công sử dụng NSNN theo quy định tại Quyết định 39/2008/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Ngoài ra, Bộ sẽ xây dựng phương án về đổi mới cơ chế hỗ trợ từ NSNN cho các đơn vị sự nghiệp công lập; tiếp tục tăng dần đầu tư từ NSNN đối với các hoạt động sự nghiệp công trên cơ sở thực hiện cơ chế Nhà nước đặt hàng, giao nhiệm vụ đối với các đơn vị cung ứng dịch vụ sự nghiệp công; sửa đổi Nghị định số 43/2006/NĐ-CP ngày 25-4-2006 của Chính phủ quy định chế độ tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập. Đồng thời, tiếp tục hoàn thiện và thực hiện tốt hơn chính sách hỗ trợ trực tiếp cho đối tượng thụ hưởng, trên cơ sở đó đảm bảo quyền lợi của các đối tượng chính sách, người có thu nhập thấp trong việc tiếp cận các dịch vụ công cơ bản...

Xin trân trọng cảm ơn Thứ trưởng!

Trần Thắng (thực hiện)