Kinh tế Việt Nam 2012: Cần nhạc trưởng tài ba

“Cỗ máy” đang thiếu nhiên liệu

Báo cáo về kinh tế Việt Nam số tháng 4-2012 của Khối Nghiên cứu kinh tế, Ngân hàng HSBC nhận định, nền kinh tế Việt Nam đang có tốc độ tăng trưởng chậm nhất trong vòng ba năm trở lại đây, gần đây nhất là từ 6,1% của quý IV-2011, nay chỉ còn 4,1% vào quý I-2012. Các biện pháp thắt chặt tiền tệ được áp dụng từ năm 2011 đã có tác dụng kiềm chế lạm phát, nhưng lại khiến ngành xây dựng và bất động sản thu hẹp. Có chuyên gia đã từng phân tích về nguyên nhân cốt lõi của nền kinh tế bị đình trệ là do khu vực bất động sản bị… bất động trong những tháng vừa qua và dự kiến sẽ chuyển động chậm chạp trong những tháng tới. Do đó, sự phục hồi bền vững của kinh tế phụ thuộc khá nhiều vào những chính sách trong lĩnh vực này.

Sự giảm tốc nhanh, dấu hiệu của thiểu phát kinh tế, được lý giải là do đà tăng trưởng được kéo bằng việc mở rộng chính sách tín dụng đã dừng lại vào năm ngoái, khi nền kinh tế có tăng trưởng tín dụng thực âm. Từ đầu năm đến nay, do thiếu năng lượng để tăng tốc cỗ máy tăng trưởng, nền kinh tế đã giảm tốc từ 5,9% trong năm 2011 xuống 4% tính đến hết quý I-2012.

Khảo sát của Vietnam Report, một công ty hàng đầu Việt Nam trong lĩnh vực đánh giá tín nhiệm DN, công bố tháng 4 vừa qua cũng cho thấy, niềm tin của DN về triển vọng kinh tế Việt Nam năm 2012 là rất thấp. DN tỏ ra không mấy lạc quan về khả năng phục hồi của nền kinh tế Việt Nam, khi hơn 76% DN nhận định kinh tế đang có chiều hướng xấu đi hoặc sẽ tiếp tục duy trì không khí ảm đạm như năm 2011.

Thế chân kiềng

Những diễn biến mới về kinh tế vĩ mô càng đặt ra thách thức cho chính sách kinh tế những tháng còn lại của năm. Một trong ba trọng tâm của nền kinh tế là tái cơ cấu hệ thống Ngân hàng đã được thực hiện quyết liệt và đặt ra là một sự tái cơ cấu tự thân. Bởi hơn ai hết ngành Ngân hàng phải tự cứu lấy mình trước đòi hòi cấp bách của nền kinh tế và mối quan hệ giữa sự sống còn của DN và hệ thống Ngân hàng. Để tiếp tục thực hiện tốt tiến trình cải tổ hệ thống, ngành Ngân hàng cần đảm bảo tốt hơn nữa tính thanh khoản.

Theo nguyên Bộ trưởng Bộ Thương mại Trương Đình Tuyển, cải thiện tính thanh khoản của hệ thống Ngân hàng chỉ có thể thực hiện được khi giải quyết tốt nợ xấu trong hệ thống. Ông Tuyển cho rằng, bước 1 cần tập trung xử lý mối quan hệ giữa thanh khoản và lạm phát với phương châm kiềm chế lạm phát, thúc đẩy tăng trưởng. Bên cạnh đó là tái cấu trúc thị trường tài chính, trọng tâm là ngân hàng thương mại. Bước thứ hai là ngay sau khi vấn đề thanh khoản được giải quyết cần chuyển ngay sang xử lý mối quan hệ giữa lạm phát và tăng trưởng với phương châm kiềm chế lạm phát, hỗ trợ tăng trưởng.

Hai trọng tâm còn lại của nền kinh tế, đến thời điểm này chưa có tín hiệu rõ rệt gì về nội dung hoạt động là tái cơ cấu đầu tư công và DN Nhà nước (DNNN). Theo phân tích của các chuyên gia là do hai lĩnh vực này không có động cơ phải tự thân tái cơ cấu như hệ thống ngân hàng. Do đó, để thực sự thực hiện tốt hai công cuộc này cần sự quyết tâm rất lớn.

Theo Phó Viện trưởng Viện Quản lý kinh tế Trung ương Võ Trí Thành, DNNN chiếm đến 70% vốn đầu tư toàn xã hội, 50% vốn đầu tư Nhà nước, 60% tín dụng của các ngân hàng thương mại, 70% nguồn vốn ODA nhưng lại chỉ đóng góp khoảng 37-38% GDP. Do đó, điểm mấu chốt trong việc tái cơ cấu DNNN là phải công khai, minh bạch hóa thông tin. Điều này sẽ tạo sức ép buộc các lãnh đạo DN phải ứng xử theo cơ chế thị trường. Một trong những giải pháp nâng cao sức cạnh tranh của khối DNNN là đẩy mạnh cổ phần hóa DNNN, thu hẹp tối đa số DNNN nắm giữ vốn 100%. Đối với các DN mà Nhà nước cần tiếp tục quản lý, sử dụng như một công cụ kinh tế thì lựa chọn hình thức công ty cổ phần, trong đó Nhà nước nắm giữ cổ phần chi phối. Do đó, trọng tâm trong thời gian tới là cần tiếp tục rà soát các DNNN để phân loại và kiên quyết sắp xếp các DNNN đã phân loại, được phê duyệt nhằm sớm có cơ cấu DN phù hợp.

Tái cơ cấu đầu tư công, theo các chuyên gia phải đi kèm tái cơ cấu tài chính công, bao gồm cả thu và chi ngân sách Nhà nước. Tái cơ cấu đầu tư công cần ưu tiên tập trung vào tái cơ cấu đầu tư của DNNN. Nguyên nhân của việc này là do đầu tư từ ngân sách hiện tập trung vào kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội và cơ chế phê duyệt, kiểm tra giám sát tương đối chặt chẽ, trong khi đầu tư của DNNN còn nhiều chỗ hổng.

Các vấn đề ưu tiên còn lại để nền kinh tế ổn định là từng bước phá băng thị trường bất động sản và cải thiện thị trường chứng khoán. Các chuyên gia nhấn mạnh, năm 2012 là một năm cần có tính nghệ thuật trong điều hành chính sách. Chính sách tiền tệ kết hợp hài hòa với chính sách tài chính sẽ mang lại một kết thúc đẹp cho kinh tế Việt Nam bởi niềm tin của đa số người dân đã quay trở lại, bắt đầu ở sự tin tưởng vào một chính sách tỷ giá đang được điều hành hợp lý.

Song Trân