(HQ Online) - Việc phân cấp đầu tư theo kiểu "khoán trắng" đã khiến các địa phương được trao quyền tự chủ rất lớn, vô hình trung làm cho nền kinh tế bị "chia cắt".
Nền kinh tế thiếu thống nhất
Tại Hội thảo "Tái cấu trúc đầu tư công và tái cấu trúc doanh nghiệp Nhà nước" tổ chức ngày 3-5, các chuyên gia cho rằng: Nghị định số 16/2005/NĐ-CP ngày 7-2-2005 của Chính phủ hầu như đã giao toàn quyền cho các ngành và địa phương thẩm định và quyết định đầu tư, gần như là “khoán trắng”. Trong khi đó, các cơ quan trung ương dường như giám sát, kiểm tra chiếu lệ mang tính hình thức, không có chế tài kỷ luật nghiêm ngặt. Do vậy việc quản lí, điều chỉnh vĩ mô trong đầu tư công đã bị buông lỏng.
|
 Việc trao quyền lớn cho các địa phương vô tình đã khiến "Việt Nam có tới 64 nền kinh tế, bao gồm: 63 nền kinh tế tỉnh thành và 1 nền kinh tế toàn quốc". Tỉnh thành nào cũng phấn đấu trở thành những nền kinh tế công nghiệp - có các khu cụm công nghiệp, có sân bay, bến cảng, trường đại học, cao đẳng, đài truyền hình và phát thanh riêng...
 |
|
GS. TSKH Võ Đại Lược |
GS. TSKH Võ Đại Lược, Viện Kinh tế và Chính trị thế giới chia sẻ: Các địa phương được quyền tự chủ rất lớn về quy hoạch phát triển, phân cấp đất, quyền quyết định xây dựng các cơ sở hạ tầng trong tỉnh. Mặc dù điều này cần có sự đồng ý của cấp trên nhưng trong thực tế thì cấp trên chưa bác bỏ rõ rệt các đề nghị của cấp tỉnh.
Theo ông Võ Đại Lược, việc trao quyền lớn cho các địa phương vô tình đã khiến "Việt Nam có tới 64 nền kinh tế, bao gồm: 63 nền kinh tế tỉnh thành và 1 nền kinh tế toàn quốc". Tỉnh thành nào cũng phấn đấu trở thành những nền kinh tế công nghiệp - có các khu cụm công nghiệp, có sân bay, bến cảng, trường đại học, cao đẳng, đài truyền hình và phát thanh riêng...
Cùng chung quan điểm này, TS Trần Đình Thiên, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam lại diễn giải sự thiếu thống nhất của toàn bộ nền kinh tế với những từ ngữ như là "chia cắt" và "cát cứ".
Theo TS Trần Đình Thiên: Tình trạng chia cắt của một nền kinh tế thị trường – thành 64 “nền kinh tế” – ngày càng rõ nét, bên cạnh một thực tế khác là nền kinh tế Việt Nam đang phấn đấu để trở thành một nền kinh tế thị trường đạt tiêu chuẩn quốc tế. Mâu thuẫn là ở chỗ dường như càng phát triển, càng đầu tư nhiều hạ tầng thì nền kinh tế càng bị chia cắt, càng bị “cát cứ”, càng cạnh tranh theo logic “ngược” giữa các địa phương, ít hướng tới sự phân công và kết nối để phát huy thế mạnh mà để “cùng xuống đáy”.
Lỗi không chỉ của địa phương
Trong khi dư luận thường quy trách nhiệm cho các địa phương về tình trạng trên, thì TS Lê Đăng Doanh lại cho rằng: Trung ương cũng có một phần trách nhiệm. Tất cả các dự án đầu tư đều được quyết định từ Trung ương chứ không phải do địa phương tự quyết định.
Chuyên gia này thẳng thắn: Có thể xác định đầu tư công là một sản phẩm của cơ chế "xin-cho", trong đó cả hai phía “xin” và “cho” đều có lợi ích chung và lợi ích nhóm, có hiện tượng “đi có, về có; đi không, về không” và cũng có hiện tượng “gửi dự án”. Hệ quả là đầu tư công rất kém hiệu quả, thất thoát lên đến 20-30%, công trình rất đắt (như đường cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh-Trung Lương), chưa sử dụng đã hỏng, nhiều công trình không được sử dụng…
TS Lê Đăng Doanh cho rằng: Cần đặt quá trình đầu tư dưới chế độ trách nhiệm cá nhân trong từng khâu của quy trình thiết kế, xét duyệt, nghiệm thu. Sửa đổi, bổ sung trong quan hệ giữa Trung ương và địa phương theo hướng tăng cường chế độ tự chịu trách nhiệm, chế độ trách nhiệm cá nhân trong quyết định đầu tư.
Hiện nay, Chỉ thị 1792/CT-TTg ngày 15-10-2011 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường quản lí đầu tư từ vốn ngân sách Nhà nước và vốn trái phiếu Chính phủ vẫn duy trì việc phân cấp đầu tư cho các bộ, ngành, địa phương. Thế nhưng, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Bùi Quang Vinh đã nhiều lần nhấn mạnh rằng sẽ tăng cường biện pháp quản lí hiệu quả nguồn vốn đó. Ông cũng cho rằng khi triển khai Chỉ thị này, sẽ có nhiều địa phương “sốc”.
Ông Bùi Quang Vinh cũng đồng thời bày tỏ quan điểm của mình: “Dù “sốc”, nhưng các địa phương phải chấp nhận, vì đó là cách tốt nhất để hạn chế việc đầu tư dàn trải đã và đang tồn tại nhiều năm qua, có làm được như vậy, thì mới có thể thực hiện được mục tiêu đề ra”.
Ông Vinh cũng đã từng khẳng định: Chỉ thị 1792/CT-TTg đã nêu rõ nếu ai đã đặt bút ký quyết định đầu tư mà không có trách nhiệm với dự án, để dự án bị kéo dài, chậm tiến độ, gây lãng phí, sẽ bị xử lí.
Lương Bằng